Trump'ın İsrail'i Ortadoğu'da Yüksek Riskli Bir Araç Olarak Kullanımı
Trump yönetimi, İsrail'i İran'a karşı bölgesel baskı oluşturmak için kullanırken, aynı zamanda İsrail'in toprak ilhakı ve yerleşim genişlemesine yeşil ışık yakarak Filistin meselesini derinleştirdi. Bu strateji, İsrail'i İran ile doğrudan çatışma riskine soktu ve bölgesel istikrarsızlığı artırdı. Trump'ın İran nükleer anlaşmasından çekilmesi, Süleymani suikastı ve İsrail lehine tek taraflı kararları, İsrail'i hem İran'ın hem de vekil güçlerinin hedefi haline getirdi. Bu yaklaşım, İsrail'i bölgesel çatışmaların merkezine yerleştirerek onu yüksek riskli bir araç olarak konumlandırdı.
Kanıt Görünümü
İran nükleer anlaşmasından çekilme ve yaptırımlar Trump yönetimi İran nükleer anlaşmasından çekildiğinde, Çin ve diğer imzacılar İran'ın anlaşmaya uyumunu sürdürmek için Ticaret Değişimlerini Destekleme Aracı gibi mekanizmalar geliştirmeye çalıştı. Ürdün Dışişleri Bakanı Ayman Safadi, bölgede siyasi çözüm bulunmazsa tehlikeli sonuçlar ve olası bir silahlanma yarışı konusunda uyardı. Suriye, Trump'ın kararını sert bir dille kınadı.
Kasım Süleymani suikastı 3 Ocak 2020'de İranlı General Kasım Süleymani, Bağdat Uluslararası Havalimanı yakınlarında Trump'ın emriyle düzenlenen bir Amerikan insansız hava aracı saldırısıyla öldürüldü. Süleymani, Irak Başbakanı Adil Abdülmehdi ile görüşmeye giderken hedef alındı.
İsrail'in toprak ilhakı planları Trump'ın İsrail-Filistin planının açıklandığı basın toplantısında Netanyahu, İsrail hükümetinin Ürdün Vadisi ve Batı Şeria yerleşimlerini derhal ilhak edeceğini, ancak Filistinlilere bırakılan bölgelerde en az dört yıl boyunca yeni yerleşim kurmayacağını açıkladı.
Bölgesel güvenlik sorumluluğunun devri Trump, Washington'ın bölgedeki askeri çabalarını azaltmayı değerlendirdiğini belirtti ve Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin, ticaret için bu geçide bağımlı olan ülkelerin sorumluluğunda olduğunu vurguladı.
İbrahim Anlaşmaları ve normalleşme 6 Ocak 2021'de Sudan hükümeti Hartum'da İbrahim Anlaşmaları Deklarasyonu'nu imzaladı. 2 Şubat 2023'te İsrail ve Sudan, ilişkileri normalleştirme anlaşmasını tamamladıklarını açıkladı; imzalama, Sudan'da sivil bir hükümet kurulmasının ardından gerçekleşecekti.
İran'ın bölgesel çatışma stratejisi Bir analist, İran rejiminin stratejisinin küresel ekonomiyi ve ABD ekonomisini etkileyecek bölgesel bir çatışma yaratmak olacağını ve bunun Trump için iyi olmayacağını belirtti.
Karar Mantığı
SETSETSETSETAnaliz
Trump'ın İran politikası, İsrail'i bölgesel çatışmaların ön safına yerleştirdi. İran nükleer anlaşmasından çekilme, İran'ı nükleer programını hızlandırmaya ve bölgesel vekil güçlerini güçlendirmeye itti. Çin ve Avrupa'nın anlaşmayı kurtarma çabaları başarısız olunca, İran ile Batı arasındaki güven tamamen çöktü. Ürdün ve Suriye gibi bölgesel aktörlerin uyarıları, bu politikanın bölgede silahlanma yarışına yol açabileceğini gösterdi.
Süleymani suikastı, İran ile ABD ve İsrail arasındaki gerilimi doğrudan askeri çatışma seviyesine taşıdı. İran, Irak'taki ABD üslerine misilleme saldırısı düzenlerken, İsrail de İran'ın olası hedefleri arasına girdi. Bu durum, İsrail'i İran'ın bölgesel vekil ağının doğrudan hedefi haline getirdi.
Trump'ın İsrail-Filistin planı, İsrail'in Batı Şeria'da toprak ilhakına yeşil ışık yakarken, Filistin meselesini çözümsüz hale getirdi. Netanyahu'nun ilhak açıklaması, Arap dünyasında tepki yarattı ve İsrail'in bölgesel meşruiyetini zayıflattı. İbrahim Anlaşmaları, bazı Arap ülkelerinin İsrail'le normalleşmesini sağladı, ancak Filistin sorunu askıda kaldığı için bu normalleşme sürdürülebilir bir barış getirmedi.
Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini bölgesel ülkelere devretme sinyali, ABD'nin bölgesel güvenlik sorumluluğunu azaltma niyetini gösterdi. Bu durum, İsrail'i İran tehdidine karşı daha fazla kendi başına kalmaya zorladı. İsrail, İran'a karşı doğrudan çatışma riskini üstlenen bölgesel aktör haline geldi.
Bir analistin belirttiği gibi, İran'ın stratejisi küresel ekonomiyi ve ABD ekonomisini etkileyecek bölgesel bir çatışma yaratmaktı. Trump'ın politikaları, İsrail'i bu çatışmanın merkezine yerleştirerek onu yüksek riskli bir araç olarak kullandı. İsrail, hem İran'ın hem de vekil güçlerinin hedefi haline gelirken, bölgesel istikrarsızlık arttı.
Belirsizlikler
Kanıtlar, Trump'ın İsrail'i İran'a karşı bölgesel baskı aracı olarak kullandığını gösterse de, bu stratejinin uzun vadeli sonuçları ve İsrail'in bu rolü ne ölçüde kabul ettiği tam olarak açık değil. İbrahim Anlaşmaları'nın Filistin meselesi çözülmeden sürdürülebilir bir barış getirip getirmeyeceği de belirsizliğini koruyor.